Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, ngành hàng thanh long của tỉnh Lâm Đồng đang đứng trước yêu cầu phải chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Với lợi thế là vùng sản xuất thanh long trọng điểm của cả nước, Lâm Đồng đang từng bước xây dựng các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển hệ thống sơ chế, bảo quản và chế biến nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.
Hiện nay, toàn tỉnh có 587 mã số vùng trồng xuất khẩu với diện tích 26.032 ha, chiếm khoảng 97,6% tổng diện tích thanh long; đồng thời đã được cấp 268 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Toàn tỉnh có 111 cơ sở thu mua, sơ chế, đóng gói và chế biến thanh long với năng lực sơ chế, đóng gói khoảng 677.000 tấn/năm và năng lực chế biến khoảng 173.000 tấn/năm. Thanh long hiện là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của địa phương, với trên 85% sản lượng phục vụ xuất khẩu. Trong đó, thị trường Trung Quốc vẫn chiếm tỷ trọng lớn, bên cạnh các thị trường ASEAN, Hàn Quốc, Úc và một số thị trường tiềm năng khác.
Nhằm đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất, thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, từ ngày 13 đến ngày 15/5/2026, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng) đã tổ chức khảo sát thực tế tại một số doanh nghiệp, hợp tác xã tiêu biểu trong ngành hàng thanh long trên địa bàn tỉnh. Kết quả khảo sát cho thấy nhiều tín hiệu tích cực từ sự chủ động đầu tư của doanh nghiệp và hợp tác xã, đồng thời cũng chỉ ra những khó khăn cần được tháo gỡ để ngành hàng tiếp tục phát triển bền vững.
Đầu tư bài bản để chinh phục các thị trường khó tính
Trong số các doanh nghiệp được khảo sát, Công ty TNHH Sơn Thủy là đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thu mua, sơ chế và xuất khẩu thanh long. Doanh nghiệp hiện sở hữu hệ thống nhà xưởng với diện tích khoảng 8.000 m², tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 100 lao động địa phương và liên kết với 10 hộ sản xuất để xây dựng vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.
Công suất sơ chế, đóng gói của công ty đạt khoảng 80 tấn thanh long mỗi ngày. Đáng chú ý, doanh nghiệp hiện đã được cấp 04 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng và kiểm dịch thực vật như Úc, New Zealand, Hàn Quốc và Nhật Bản. Đây là những thị trường có tiêu chuẩn nhập khẩu thuộc nhóm cao nhất hiện nay, đòi hỏi sản phẩm phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và quy trình sản xuất an toàn.
Bên cạnh đó, thanh long của doanh nghiệp hiện còn được xuất khẩu sang Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (Dubai), Campuchia và Bangladesh. Theo đại diện công ty, nhu cầu nhập khẩu thanh long tại nhiều thị trường vẫn duy trì ổn định, tuy nhiên các yêu cầu về kiểm dịch và chất lượng ngày càng khắt khe. Một số hộ dân liên kết vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc xây dựng nguồn nguyên liệu đồng đều và ổn định. Doanh nghiệp mong muốn tiếp tục được hỗ trợ trong công tác quản lý chất lượng vùng nguyên liệu, đào tạo kỹ thuật sản xuất cho nông dân và kết nối các thị trường tiêu thụ ổn định, lâu dài.
Tăng cường năng lực bảo quản, chủ động nguồn hàng xuất khẩu
Cùng với Sơn Thủy, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Anh Như Ý cũng cho thấy sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng phục vụ sản xuất và xuất khẩu. Doanh nghiệp hiện sở hữu khoảng 65 ha thanh long, hệ thống nhà xưởng sơ chế, đóng gói với diện tích khoảng 10.000 m² cùng kho lạnh có sức chứa khoảng 600 tấn.
Với công suất sơ chế khoảng 120 tấn/ngày, doanh nghiệp có khả năng thu mua và xử lý khối lượng lớn sản phẩm trong thời điểm chính vụ. Hệ thống kho lạnh được đầu tư đồng bộ giúp kéo dài thời gian bảo quản, nâng cao chất lượng sản phẩm sau thu hoạch và chủ động hơn trong việc đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu.
Theo doanh nghiệp, hoạt động xuất khẩu hiện vẫn đối mặt với nhiều áp lực từ chi phí logistics, biến động thị trường và các quy định nhập khẩu thường xuyên thay đổi. Do đó, doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan chức năng tiếp tục tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương và cung cấp thông tin thị trường nhằm giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh phù hợp với nhu cầu tiêu thụ của từng thị trường.
Xây dựng thương hiệu từ sản xuất sạch và phát triển bền vững
Bên cạnh khối doanh nghiệp, các hợp tác xã cũng đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và giá trị của ngành hàng thanh long.
Được thành lập từ năm 2017, HTX Thanh long sạch Hòa Lệ xác định mục tiêu phát triển sản xuất theo hướng an toàn, bền vững và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Với phương châm lấy chất lượng làm nền tảng xây dựng thương hiệu, HTX đã áp dụng đồng bộ tiêu chuẩn GlobalGAP trên vùng sản xuất, kiểm soát chặt chẽ từ nguồn nước tưới, đất canh tác đến việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Song song với đó, HTX đã xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ nhằm bảo đảm tính minh bạch của sản phẩm khi đưa ra thị trường. Không chỉ tập trung vào thanh long tươi, HTX còn định hướng phát triển các sản phẩm chế biến nhằm kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa vụ và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.
Đại diện HTX cho biết việc duy trì các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP đòi hỏi chi phí đầu tư và giám sát tương đối lớn. Vì vậy, HTX mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ trong công tác quảng bá thương hiệu, xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ sản phẩm và phát triển các sản phẩm chế biến sâu trong thời gian tới.
Nhiều dư địa phát triển cho ngành hàng thanh long
Kết quả khảo sát cho thấy các doanh nghiệp và hợp tác xã ngành hàng thanh long trên địa bàn tỉnh đã có những bước chuyển biến rõ nét trong tư duy sản xuất và phát triển thị trường. Nhiều đơn vị đã chủ động đầu tư nhà xưởng, kho lạnh, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến, xây dựng vùng nguyên liệu liên kết và nâng cao năng lực quản lý chất lượng nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Đặc biệt, việc nhiều vùng sản xuất đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand cho thấy năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế của ngành hàng thanh long Lâm Đồng đang từng bước được nâng cao. Đây là nền tảng quan trọng để sản phẩm thanh long của tỉnh tiếp tục mở rộng thị trường và gia tăng giá trị trong thời gian tới.
Mặc dù vẫn còn những khó khăn liên quan đến kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu, chi phí logistics, yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe của các nước nhập khẩu và năng lực chế biến sâu chưa tương xứng với tiềm năng, song nhu cầu tiêu thụ thanh long trên thị trường thế giới vẫn được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng. Đặc biệt, xu hướng tiêu dùng trái cây nhiệt đới chất lượng cao, có nguồn gốc rõ ràng và bảo đảm an toàn thực phẩm đang mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp và hợp tác xã của tỉnh.
Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, hệ thống mã số vùng trồng được xây dựng tương đối đồng bộ cùng sự chủ động đầu tư của doanh nghiệp và hợp tác xã trong sản xuất, bảo quản, chế biến và xây dựng thương hiệu, thanh long Lâm Đồng đang có nhiều cơ hội để nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Nếu tiếp tục duy trì chất lượng sản phẩm, đáp ứng tốt các tiêu chuẩn quốc tế và tăng cường liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, ngành hàng thanh long sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những ngành hàng trái cây xuất khẩu chủ lực, góp phần quan trọng vào tăng trưởng nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh Lâm Đồng trong những năm tới.
Gia Huy -CCPT